Suốt 76 năm xây dựng và trưởng thành, lực lượng TNXP đã viết nên những trang sử hào hùng bằng tinh thần xung kích, ý chí kiên cường và cống hiến không tiếc nuối tuổi xuân vì độc, tự do của Tổ quốc. Từ những ngày đầu thành lập theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đến cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước  và giai đoạn xây dựng, phát triển đất nước, các thế hệ TNXP luôn có mặt ở những nơi gian khó, góp phần làm nên những chiến công vẻ vang của dân tộc. 

Ngày 15/7/1950, theo chỉ thị của  Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam thành lập Đội TNXP công tác Trung ương đầu tiên tại núi Hồng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Thành viên lúc bấy giờ có 225 đội viên, để phục vụ Chiến  dịch Biên giới. Lực lượng này được thành lập với mục đích muốn phát huy sức mạnh của tuổi trẻ, xung phong phục vụ cuộc  kháng chiến cứu nước, làm tiền đề để tạo rèn đội ngũ cán bộ của Đảng, Nhà nước, phục vụ công cuộc kiến quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội trong tương lai. Từ khi mới thành lập, lực lượng TNXP đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, phục vụ chiến đấu tại Chiến dịch Biên giới năm 1950, được Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi.

Sau Chiến dịch Biên giới, lực lượng TNXP tiếp tục phát triển mạnh mẽ thành các đội, tổng đội tại nhiều chiến trường. Giai đoạn năm 1951-1954, hàng vạn TNXP đã tham gia phục vụ các chiến dịch lớn như Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên Phủ. Những hy sinh thầm lặng mà cao quý của họ đã đi vào những trang sử hào hùng, vẻ vang của cuộc kháng chiến chống Pháp. Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ, hàng nghìn TNXP đã tham gia phục vụ chiến dịch, nhiều người đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ vận chuyển lương thực, thuốc men qua những con đường hiểm trở, thường xuyên bị bom đạn oanh tạc. Nhiều đội TNXP còn trực tiếp chiến đấu cùng bộ đội để bảo vệ kho tàng, trận địa. Không chỉ tham gia vào hậu cần, lực lượng TNXP còn đảm nhiệm công việc khắc phục hậu quả sau chiến trận, sửa chữa cầu đường, làm bến phà tạm và bảo vệ an toàn giao thông vận tải. Họ là “những người lính không quân phục”, nhưng vai trò của họ được ví như mạch máu tiếp sức cho bộ đội chủ lực. 

Bước sang thời kỳ chống Mỹ cứu nước, lực lượng TNXP tiếp tục phát huy vai trò xung kích trên tuyến lửa Trường Sơn. Lực lượng TNXP còn có mặt ở hầu hết các chiến trường miền Nam, miền Trung và vùng ven đô thị. Họ đảm nhiệm công tác tiếp lương, tải đạn, cứu thương, dẫn đường, thậm chí còn trực tiếp cầm súng chiến đấu khi cần thiết. Trong chiến dịch Mậu Thân 1968 và chiến dịch Hồ Chí Minh 1975, lực lượng TNXP đã tham gia hỗ trợ hậu cần và dẫn đường cho các mũi tiến công vào nội đô Sài Gòn, góp phần làm nên chiến thắng 30/4/1975 vĩ đại của dân tộc. Những đóng góp của họ tuy âm thầm nhưng vô cùng to lớn và mang tính quyết định trong thời điểm chiến lược quan trọng. 

Trong kháng chiến chống Pháp, Lạng Sơn có 760 đội viên TNXP thuộc các đơn vị: C226, C227, C228, C229, tham gia Đội TNXP 36, Đội TNXP 40, bảo vệ các cơ quan đầu não của Đảng và Nhà nước ở  an toàn khu và tham gia phục vụ chiến đấu tại chiến trường Điện Biên Phủ. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Lạng Sơn thành lập đội TNXP, biên chế thành 2 đại đội: Đại đội TNXP N57, có 5.276 đội viên, biên chế thành 22 đội; Đại đội TNXP  N341 có 1.600 đội viên, biên chế thành 12  đội. Trong thời kỳ này cả 2 đại đội đều làm nhiệm vụ trên địa bàn Lạng Sơn, khi cảng Hải Phòng bị phong tỏa thì Lạng Sơn trở thành “cảng nổi”, là nơi tiếp nhận hàng hóa các nước viện trợ cho Việt Nam chống Mỹ, nên Lạng Sơn bị đánh phá ác liệt. Lực lượng TNXP Lạng Sơn đã bám trụ, chốt giữ bảo đảm giao thông trong mọi thời điểm, họ đã làm đường ngầm, đường tránh, làm cầu phao, cầu cáp, đào hầm hào, tải đạn, bốc vác, vận chuyển hàng hóa gồm vũ khí, quân trang, quân dụng cho chiến trường miền Nam. Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước lực lượng TNXP Lạng Sơn vận chuyển hơn 300.000 tấn hàng hóa, trong đó hơn 40.000 tấn hàng quân sự, gồm vũ khí, quân trang, quân dụng; mở đường mới, rải nhựa đường dã chiến được 226 km, sửa chữa trên 300 km đường bị bom đạn Mỹ phá hỏng; làm trên mười cầu phao, cầu cáp; khai thác, vận chuyển trên 30.000 thanh tà vẹt, ván cầu để sửa chữa đường sắt; tham gia hàng nghìn ngày công để xây dựng trận địa pháo, đưa đón hàng nghìn dân cư sơ tán đến địa điểm an toàn...

Lực lượng TNXP đã viết  nên những trang sử hào hùng bằng tuổi trẻ, lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng trên khắp các chiến trường. Dù mưa bom, bão đạn, họ vẫn kiên cường mở đường, tải đạn, cứu thương, góp phần quan trọng vào thắng lợi của dân tộc. Hôm nay, đất nước hòa bình và phát triển, những cống hiến của lực lượng TNXP vẫn mãi là biểu tượng đẹp của tinh thần yêu nước, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ Việt Nam. Lịch sử của lực lượng TNXP trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ không chỉ là câu chuyện về những chiến công mà còn là tấm gương sáng về lòng  kiên trì,  sự hy sinh và lòng  dũng cảm, quyết tâm bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ quốc. Họ đã  góp phần quan trọng trong việc xây dựng và củng cố sức mạnh của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến, đồng thời khẳng định vai trò to lớn của thanh niên trong việc bảo vệ đất  nước.