Từ những cây vối cổ thụ đến giấc mơ nâng tầm nông sản

Hiện thôn Liên Sơn, xã Chiến Thắng có 187 hộ gia đình, trong đó hầu hết các hộ đều có vài cây vối hàng chục năm tuổi, được trồng rải rác bên bờ ruộng hoặc bờ suối gần nhà.

Suốt nhiều thế hệ, cây vối đã gắn bó với đời sống của người dân Liên Sơn. Sau những giờ cày cấy vất vả, người dân thường ngồi dưới bóng cây vối râm mát, thưởng thức bát nước vối vàng, vị chát nhẹ rồi ngọt hậu nơi cổ họng, xua tan mệt nhọc sau một ngày làm đồng.

Thế nhưng, nhiều năm qua, giá trị của cây vối chủ yếu chỉ dừng ở việc phục vụ nhu cầu giải khát trong mỗi gia đình. Nụ vối, lá vối nếu được bán ra thị trường cũng chủ yếu theo hình thức nhỏ lẻ, giá cả bấp bênh.

Trăn trở trước tiềm năng của loại nông sản còn bị "ngủ quên", từ năm 2020, anh Vy Văn Cách đã mạnh dạn đầu tư 56 triệu đồng mua 2 máy sao chế biến nụ vối khô. Năm 2021, nhằm ổn định việc sản xuất, chế biến vối khô, anh Cách cùng các hộ dân trên địa bàn thôn Liên Sơn thành lập Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ Nông - Lâm nghiệp Liên Sơn.

Anh Cách chia sẻ: “Cây vối ở quê có chất lượng rất đặc biệt nhờ thổ nhưỡng và khí hậu miền núi. Vấn đề là bà con chưa biết cách làm thương hiệu và chế biến đúng kỹ thuật để giữ trọn hương vị. Nếu làm bài bản, đây chính là tài nguyên bản địa vô giá”.

Bước ngoặt quan trọng là việc chuẩn hóa kỹ thuật chế biến nụ vối. Sau khi thu hái, nụ vối được đưa vào máy sao diệt men ở nhiệt độ từ 80-100°C.

Anh Cách cho biết: “Kỹ thuật diệt men ở nhiệt độ này giúp ngắt quá trình oxy hóa tự nhiên, giữ lại tối đa hàm lượng tinh dầu, vi chất dinh dưỡng và màu xanh ngà của nụ vối, hạn chế tình trạng ngả màu hoặc mất mùi thơm khi bảo quản lâu”.

Trung bình, cứ 7 kg nụ vối tươi sau quá trình sao sấy sẽ thu được khoảng 1 kg nụ vối khô thành phẩm. Vụ nụ vối năm 2026, Hợp tác xã đã thu mua khoảng 10 tấn nụ vối tươi của người dân.

Hiện Hợp tác xã thực hiện bao tiêu sản phẩm cho 100% hộ thành viên, với giá thu mua nụ vối tươi từ 9.000-12.000 đồng/kg, thường cao hơn giá thị trường tự do tới 25%. Với giá bán khoảng 200.000 đồng/kg nụ vối khô, cây vối không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn giúp người dân Liên Sơn yên tâm gắn bó, chăm sóc và mở rộng diện tích trồng vối.

Nâng tầm sản phẩm nhờ OCOP và chuyển đổi số

Không chỉ chế biến thành công trà nụ vối, Hợp tác xã còn nghiên cứu, phát triển thêm sản phẩm trà lá vối, góp phần đa dạng hóa các sản phẩm từ cây vối.

Năm 2023, sản phẩm trà nụ vối của Hợp tác xã Liên Sơn được công nhận OCOP 3 sao của tỉnh Lạng Sơn. Đây được xem là “tấm hộ chiếu” quan trọng, giúp thức uống dân dã của làng quê từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Là thành viên Hợp tác xã Liên Sơn, ông Vy Văn Dù cho biết: “Gia đình tôi có hơn 20 cây vối.Trước đây, vối chủ yếu được trồng để lấy bóng mát, nhưng từ khi có Hợp tác xã thu mua, mỗi năm gia đình tôi có thêm khoảng 15 triệu đồng từ bán nụ vối”.

Nắm bắt xu thế chuyển đổi số, thời gian qua, Hợp tác xã Liên Sơn đã đẩy mạnh quảng bá, tiếp thị và bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok. Nhờ đó, các sản phẩm trà nụ vối, trà lá vối của xứ Lạng đã được đưa tới khách hàng ở Huế, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh và nhiều địa phương khác. Sự hồi sinh của cây vối ở Liên Sơn không chỉ cho thấy giá trị của một sản phẩm OCOP, mà còn thể hiện tư duy làm kinh tế nông nghiệp mới của người dân xứ Lạng.

Từ cây trồng bản địa, thông qua liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ, người dân đang từng bước nâng cao giá trị nông sản, hướng tới làm giàu bền vững trên chính quê hương mình.

Nguồn: Báo Dân Việt